در باب مفهوم «روشنگری آمریکایی»
روشنگری آمریکایی سنتی در اندیشهی سیاسی است که خاصه توسط فرانکلین، جفرسون، مدیسون و پین به آمریکای انقلابی وارد شد. جفرسون از هر دوی روشنگری فرانسوی و اسکاتلندی بهره میبرد و پین به روشنگری فرانسوی و اندیشههای انقلابیش توسل میجست. اما کاری که آنها انجام دادند بیش از وارادات اندیشه و بینش به آمریکای انقلابی بود. آنها آن بینشها و اندیشهها را نخست اصلاح و تعدیل کردند و سپس به کار بستند. اندیشهی روشنگری آمریکایی در اعلامیهی استقلال—که طرح اولیهاش را جفرسون نگاشت— در قانون اساسی و در منشور حقوق—که بیش از همه جفرسون (کسی که بیانیه آزادی مذهبی ویرجینیا را اعلام کرد و متمم اول قانون اساسی بر اساس الگوی آن شکل گرفت) و مدیسون در آن سهیم بودند—از محدودهی ذهن آموزگارانش فراتر رفت و اسنادی را تولید کرد که تا به امروز بر جای ماندهاند. جفرسون در بازصدور روشنگری به فرانسه نیز نقش داشت. اعلامیهی فرانسوی حقوق بشر و شهروند در سال 1789 همچنان در قانون اساسی مدرن فرانسه گنجانده شده است و بخشی از اعلامیهی آمریکایی حقوق و بیانیهی شهروندی روسویی است.
در آمریکای اوایل قرن نوزدهم واکنشی بر ضدّ رنگ و لعاب سکولار در اندیشهی روشنگری وجود داشت. جفرسون یک ندانمگرا [اگنوستیک] مذهبی بود، اما به عیسی در مقام یک آموزگار اخلاق اعتقاد داشت. پین یک خداناباور ضدّمسیحی بود. واکنش مذهبی به این ناباوری آن بود که پین در فقر و سیهروزی جان سپرد و جفرسون در سالیان آخر عمرش به «تسلای یک فلسفهی راستین که در آن بیم و امید علیالسویه بود» پناه برد.
منبع:
Brown, Garrett W. & mclean, Iain & mcmillan, Alistair, “enlightenment, american” In The Concise Oxford Dictionary of Politics and International Relations, Oxford University Press, 2021.
کلمات کلیدی: روشنگری آمریکایی، اندیشه سیاسی توماس جفرسون
